على اصغر شميم

297

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

قيمت نفت مىافزايم و از شما مىگيرم . چرچيل به انتظار گزارش كميسيون مخصوص ننشست و با شركت نفت ايران و انگليس وارد مذاكره شد تا قرارداد طولانى براى خريد نفت ايران منعقد نمايد ، شركت مزبور در آن موقع سرمايه‌ى زيادى نداشت و لذا از وزارت دريادارى تقاضاى مساعده‌اى بابت فروش نفت كرد . چرچيل بىدرنگ كميته‌اى تعيين كرد كه به ايران آمده و درباره‌ى منابع نفتى ايران گزارشى تهيه كند . رئيس اين كميته درياسالار ( ادموند ) سليد « 1 » بود كه بعدها يكى از مديران شركت نفت ايران و انگليس شد و عضو ديگر كميته پروفسور سر جان كدمن « 2 » بود كه در آن‌وقت مستشار امور نفتى وزارت مستعمرات و پروفسور دانشگاه بيرمينگهام « 3 » بود و بعدها رئيس هيئت مديره شركت نفت ايران و انگليس گرديد . يك عضو ديگر كميته زمين‌شناس معروف و يك عضو ديگر هم دبير كميته بود . اعضاى اين كميته مسافرت سه ماهه‌اى به ايران كرده و معادن نفت را بررسى نموده ، گزارشى به دولت دادند كه جمله‌ى آخر گزارش بدين قرار بود « 4 » : « شركت نفت ايران و انگليس بدون سرمايه‌ى اضافى قادر به بهره‌بردارى كافى از امتياز وسيع خود نيست به‌طورى كه ما مستحضر شده‌ايم دولت انگلستان در نظر دارد كه مساعدت‌هاى مالى به شركت مزبور بنمايد . در صورتى كه چنين نظرى باشد ما پيشنهاد مىكنيم كه شرط مساعدت مالى دولت اين باشد كه دولت در سياست كلى شركت دخيل باشد » . * * * بنابر مندرجات كتاب « پنجاه سال نفت ايران » ، دولت انگليس با شركت نفت انگليس و ايران قراردادى منعقد ساخت كه شركت مقادير عمده‌ى نفت سوخت را به نيروى دريايى انگليس به قيمت نازلى بفروشد و ضمنا دولت انگليس دو ميليون سهام عادى و هزار سهم ممتاز « 5 » شركت

--> ( 1 ) - Edmond Slade ( 2 ) - Sir John Codman ( 3 ) - Birmingham ( 4 ) - هيئت مزبور در 29 جمادى الاخرى 1332 ( قمرى ) با شركت نفت انگليس و ايران قراردادى گذاشت كه مطابق آن « شركت نفت انگليس و ايران » بطور نيمه‌رسمى شركت دولتى انگليس مىگرديد . ( كتاب گنج شايگان ، تأليف سيد محمد على جمال‌زاده ) . ( 5 ) - سهام ممتاز Preference Shares ( سهام مرجح ) به سهامى گفته مىشود كه سود سالانه‌ى آن‌ها معلوم است و در صورت انحلال شركت ، دارندگان اين گونه سهام در وصول سرمايه‌ى خود نسبت به صاحبان سهام عادى حق تقدم دارند .